Ton Rabelink is hoogleraar vasculaire geneeskunde. Een belangrijk deel van zijn onderzoek is gericht op mechanismen die het ontstaan van schade in de vaatwand proberen te voorkomen.Een optimale bloedvatbedekking is van groot belang om het ontstaan van hart-en vaatziekten tegen te gaan. Atherosclerose- de medische term voor aderverkalking- treedt namelijk alleen op na slijtage van de vloer-

bedekking van het bloedvat.Op dergelijke slijtageplekken sijpelen leukocieten (witte bloedlichaampjes) en lipoproteinen (vette eiwitten) naar binnen.Dat kan vaatvernauwing en - blokkades veroorzaken. Aantasting van de vaatwandbekleding moet dus zoveel mogelijk worden voorkomen.

Rabelink kijkt niet zozeer naar de bekende risicofactoren  voor hart en vaatziekten zoals hoge bloeddruk, diabetes,roken of een te hoog cholesterolgehalte."Die geven aan hoe groot de kans is op hart- en vaatziekten ", zegt hij, maar ze zeggen niets over de schade die feitelijk plaatsvind.Mensen met hetzelfde hoge cholestorolgehalte hebben soms veel , soms weinig schade aan de vaatwand.Veel hangt af van andere factoren,waaronder de individuele, genetische vatbaarheid voor hart-en vaatziekten.Daarom kiezen wij niet voor een epidemiologische benadering, maar voor een biologische aanpak.Wij kijken direct naar het functioneren van de vaatwand, omdat daar de aftrap voor de hart-en vaatziekten wordt gegeven.We willen weten wanneer het endotheel, de vaatwandbedekking, wordt beschadigd, hoe dat in zijn werk gaat en welke biochemische processen daarbij een rol spelen.

 

De groep van Rabelink heeft onlangs enkele raadsels in dat enorme comlexe biochemische [roces opgehelderd. Rabelink: " Het is bekend dat stikstofdioxide (NO) de centrale factor is bij de bescherming van de vaatwand. Dat stikstofoxide wordt gemaakt door een enzym in de vaatwand.Toen we daar gericht naar keken, zagen we dat er een schakelaar voor dat enzym bestaat. Gaat die schakelaar om, dan produceert het enzym geen beschermend stikstofoxide meer, maar superoxide. Superoxide is een zuurstofradicaal, een agressieve raddraaier die de vaatwand juist aanvalt in plaats van beschermt."

Verder onderzoek toonde aan dat de stikstofoxide-superoxideschakelaar bestond uit het tongstruikelende stofje tetrahydrobipterine. Is er voldoende van die stof aanwezig, dan produceren de vaatwandcellen het beschermde stikstofoxide. Is er te weinig, dan dan beginnen de cellen direct het ondermijnende superoxide aan te maken. Rabelink:"Dat bracht ons op het idee om te kijken wat toediening van dat 'schakelaar-stofje' zou doen bij risico-patiënten. Wie weet, misschien kon het bescherming bieden tegen hart-en vaatziekten"

Al snel bleek dat de hoge prijs van het stofje een grootschalig gebruik ervan in de weg zou staan . Die tegenvaller werd een meevaller, toen de groep van Rabelink er achter kwam dat het lichaam dat stofje zelf kan maken. Op voorwaarde dat er tenminste voldoende foliumzuur aanwezig is. Vanaf dat moment werd het onderzoeksvizier op foliumzuur gericht De hypothese: extra foliuzuur zorgt voor extra beschikbaarheid van tetrahydrobiopterine. Op die manier wordt het enzym in de vaatwand in de 'stikstofoxide'-stand gezet, waardoor een optimale verdediging tegen hart- en vaatziekten ontstaat.

Een hypothese vraagt om toetsing. Rabelink:" Eerst hebben we in het lab de zaak uitvoerig onderzocht. Enzymen in een buisje, de stofjes erbij, enzovoort. De resultaten bevestigden de hypothese. De volgende vraag is dan of het bij mensen ook zo werkt. Uitstekende resutaten in buisjes en muisjes geven geen garantie voor een succesvolle toepassing in het menselijke lichaam. Dus zijn we gaan kijken wat het foliumzuur bij mensen deed.

In een door de Nederlandse Hartstichting gesponsord onderzoek kregen patiënten

met een hoog cholestorolgehalte foliumzuur toegediend. De verstoorde functie van de bloedvaten herstelde zich uitstekend. Daarna volgde er een groter onderzoek bij patiënten met een hoog cholestorolgehalte. De ene helft kreeg dagelijks een placebo, de andere helft een tabletje foliumzuur. Rabelink:" Bij de groep met het placebo bleef het cholestorolgehalte even hoog en zagen we geen verbetering van de vaatwandfunctie. Terwijl de risicofactor- het hoge cholestorolgehalte- bleef bestaan, konden we de processen in de vaatwand blijkbaar toch weer in de goede stand krijgen. Het cholestorol blijft aanvallen, maar door het foliumzuur raakt de verdediging weer zo goed op dreef dat de vaatwand daar geen last meer van heeft. Je kunt het vergelijken met een regenbui. Het foliumzuur zorgt voor een goede regenjas, waardoor je niet meer nat wordt ook al blijft het regenen.

Rabelink ziet zeker drie belangrijke toepassingen voor het foliumzuur:"Kinderen met familiaire hypercholesterolemie hebben een aangeboren hoog cholestorol-gehalte in het bloed. Met cholestorolverlagende medicijnen kun je dat gehalte omlaag brengen, maar dat doe je liever niet omdat die medicijnen kunnen inwerken op allerlei hormonen die belangrijk zijn  voor de groei en uitrijping van het kinderlichaam. Foliumzuur lijkt mij een prima alternatief hiervoor.

Ook zwangere vrouwen en vrouwen die zwanger willen worden met een risicofactor voor hart-en vaatziekten geef je liever geen cholestorolverlagende medicijnen. In veel gevallen slikken ze overigens toch al foliumzuur om het risico op een kind met een open ruggetje te verkleinen. Verder kun je foliumzuur zonder problemen in combonatie met andere medicijnen geven, omdat het hoegenaamd geen bijwerkingen heeft. Het is een natuurlijk voedingsbestanddeel." Een andere observatie geeft aanleiding tot nog meer onderzoek. Rabelink ziet bij patiënten met een verhoogd cholestorolgehalte een volkome normaal foliumzuurspiegel. Toch staat bij die patiënten de stikstofschakelaar niet in de beschermende NO-stand, maar in de superoxide stand. Pas na het slikken van extra foliumzuur gaan hun vaatwanden weer stikstofoxide aanmaken. Rabelink:"Dat kan een indicatie zijn dat we eigenlijk allemaal te weinig foliumzuur hebben. We hebben dat idee getest bij een groep gezonde studenten die we trakteerden op een lekkere vette hap. Wat zien we? Dat de vaatwand inderdaad een flinke optater krijgt. Het is echt even paniek in de vaatwand. We zien dus dat de bescherming al na een vette maaltijd onder vuur ligt, waardoor de weerstand tegen aderverkalking tijdelijk daalt."

In een vervolgstudie kreeg een groep studenten twee weken lang dagelijks een foliumtabletje. Daarna pas de vette hap. Rabelink:"Nu zien we dat de vaatwand wel beschermd wordt tegen de aanval, dat er geen tijdelijke instorting plaatsvindt. De conclusie die we daaraan verbinden is, dat de mens met ons westerse dieet een relatief tekort aan foliumzuur heeft. Met het oog op de bestrijding van hart en vaatziekten lijt me het sliken van extra foliumzuur dan ook een goede zaak. Zeker voor mensen met een verhoogd risico, maar misschien zou iedereen wel aan het foliumzuur moeten."

 

Foliumzuur in het drinkwater? Of toevoegen aan het zout, zoals dat met jodium gebeurt?

"Waarom niet?" , zegt Rabelink. "Foliumzuur is een gewoon voedingssupplement, het is goedkoop en heeft geen bijwerkingen. Volgens mij is het een ideaal middel ter preventie van hart- en vaatziekten, toch nog steeds doodsoorzaak nummer één in de westerse wereld. Het aardige is dat we na 'hard' biomedisch onderzoek nu eens niet met een zwaar medicijn op de proppen komen, maar met een natuurlijk product. Biomedische kennis die je terugvindt op je boterham."

Daarmee promoveert foliumzuur niet meteen tot hét wondermiddel  tegen hart- en vaatziekten dat in één klap alle andere middelen overbodig maakt. "Zeker niet", stelt Rabelink. "We weten bijvoorbeeld dat cholestorolverlagende middelen echt zorgen voor een betere overleving van de patiënt. Slik je cholestorolverlagende middelen, dan verminder je de aanval op de vaatwand. Slik je foliumzuur , dan versterk je de verdediging van de vaatwand. Best mogelijk dat een gecombineerde aanpak- foliumzuur en cholestorolverlagende middelen, dus verzwakking van de aanval en versterking en versterking van de verdediging- tot nog betere resultaten leidt. Dat gaan we nog onderzoeken."

Naast foliumzuur  en de cholestorolverlagende middelen zijn er nog andere mogelijkheden om in te grijpen in het ingewikkelde proces van hart- en vaatziekten. "Het gaat erom", zegt Rabelink, " dat je voor iedere patiënt de juiste combinatie vindt voor een zo goed mogelijk resultaat. In die afweging mag je foliumzuur en elk geval niet meer over het hoofd zien."

 

(Bron: Hartezorg)